متشابهات و محكمات شدند از براى طلب فتنه و طلب تأويل آياتى كه راهى به فهميدن [ m . a 7 ] آن نداشتند و پيش از پيدا كردن دليل بر مطلب اختيارِ مطلب نمودند . و اين گروه اصحاب ابى بكر بن ابى قحافهء تيمى و عمر بن خطّاب عدوىاند . و هركه پيرو اينها شد از جماعتى كه در هر مسأله قايل به اجتهاد و رأى شدند و رأىهاى ايشان متبدّل و علماشان مختلف مىگرديدند و همگى تابعِ گمان و آنچه دلشان مىخواست مىشدند و آنچه مىگفتند به تَخمين مىبود . و اين گروه دو صنفند : صنفى مجتهد و « 1 » صنفى مقلّد . و كيفيّت تفقّه در نزد مجتهدِ ايشان فارغ ساختن خاطر بود در تحصيل گمان در هرچه مردم به آن محتاج باشند از علوم دينيّه ، خواه اصول علم باشد و خواه فروع . و قواعدى بسيار « 2 » اختراع نموده بودند كه در استنباط متشابهات به آن قواعد استعانت مىجستند . و كيفيّت تفقّه در نزد مقلّدِ ايشان آن بود كه اخذ مىنمودند از مجتهد خود آنچه را مجتهد به گمان استنباط نموده بود . و اگر از « 3 » مجتهدشان به يك واسطه يا چندين واسطه به ايشان مىرسيد اعتماد نموده عمل مىكردند . و گروهى در تعيين « 4 » امام قايل شدند به آنچه خداى عزّ وجلّ تصريح به آن نموده بود . و « 5 » در عقايد و احكام تابع محكمات شدند . و اقتصار « 6 » نمودند بر آنچه ظاهر وحى و تنزيل به آن ناطق بود . و پرهيز كردند از آنچه نزديك بود كه به گمراه شدن يا گمراه كردن بينجامد . و اين گروه اصحاب أمير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام اند « 7 » كه در هر مسأله قايل نيستند مگر بر نصّى به خصوص آن مسأله و فرمانبردارى نموده‌اند

--> ( 1 ) . s - صنفى مجتهد و . ( 2 ) . قواعدى بسيار / s a قواعد بسيارى . ( 3 ) . s - از . ( 4 ) . تعيين / s تعيّن . ( 5 ) . a m - و . ( 6 ) . اقتصار / a اقتضاء . ( 7 ) . a - اند .